قرارداد طراحی سایت؛ چه بندهایی را حتماً بخوانید؟
طراحی یک سایت معمولاً با یک گفتوگوی ساده شروع میشود؛ شما نیازهای کسبوکارتان را توضیح میدهید، طراح یا شرکت طراحی سایت یک پیشنهاد ارائه میکند و در نهایت درباره هزینه و زمان اجرا به توافق میرسید. اما چیزی که در بسیاری از پروژهها کمتر مورد توجه قرار میگیرد، قراردادی است که قرار است تمام این توافقها را به شکل رسمی مشخص کند.
قرارداد طراحی سایت فقط یک برگه برای مشخص کردن مبلغ پروژه نیست. این قرارداد باید دقیقاً مشخص کند چه چیزی قرار است ساخته شود، چه خدماتی ارائه میشود، پروژه چه زمانی تحویل داده خواهد شد، هزینهها چگونه پرداخت میشوند، مالکیت سایت و کدها متعلق به چه کسی است و در صورت ایجاد تغییر یا اختلاف، هر یک از طرفین چه مسئولیتی دارند.
به همین دلیل، قبل از امضای قرارداد طراحی سایت بهتر است تمام بندهای آن را با دقت مطالعه کنید و از عباراتی که بیش از حد کلی یا مبهم هستند، عبور نکنید.
قرارداد طراحی سایت چیست و چرا اهمیت دارد؟
قرارداد طراحی سایت توافقی میان کارفرما و طراح، فریلنسر یا شرکت طراحی سایت است که در آن جزئیات مربوط به اجرای پروژه مشخص میشود.
این قرارداد میتواند موارد مختلفی مانند طراحی رابط کاربری، برنامهنویسی، امکانات سایت، پنل مدیریت، اتصال به سرویسهای دیگر، دامنه و هاست، تولید محتوا، سئو، پشتیبانی، زمانبندی و هزینه پروژه را پوشش دهد.
اهمیت قرارداد زمانی بیشتر مشخص میشود که پروژه از چیزی که در ابتدا تصور میشده پیچیدهتر شود.
برای مثال، ممکن است کارفرما تصور کند «طراحی سایت فروشگاهی» شامل اتصال درگاه، سیستم تخفیف، پنل فروشندگان، فیلتر محصولات و سیستم پیامک هم میشود؛ در حالی که مجری تنها طراحی صفحات اصلی و سبد خرید را در نظر گرفته باشد.
اگر این موارد در قرارداد مشخص نشده باشند، هر دو طرف ممکن است برداشت متفاوتی از پروژه داشته باشند.
بنابراین یک قرارداد مناسب باید تا حد ممکن ابهام را از پروژه حذف کند.
موضوع قرارداد را دقیق بخوانید
یکی از اولین بخشهایی که باید بررسی کنید، موضوع قرارداد است.
نوشتن عبارتی مانند «طراحی و پیادهسازی سایت» بهتنهایی اطلاعات زیادی درباره خروجی پروژه ارائه نمیدهد.
باید مشخص شود سایت دقیقاً چه نوع سایتی است و چه امکاناتی قرار است در آن وجود داشته باشد.
برای مثال در یک پروژه فروشگاهی ممکن است امکاناتی مانند ثبتنام کاربران، ورود، مدیریت محصولات، جستوجو، فیلتر محصولات، سبد خرید، پرداخت آنلاین، کد تخفیف، مدیریت سفارشها و گزارشگیری مورد نیاز باشد.
اگر این امکانات در قرارداد یا پیوست فنی مشخص نشده باشند، احتمال دارد در ادامه پروژه درباره اینکه «این قابلیت جزو قرارداد بوده یا نه» اختلاف ایجاد شود.
هرچه پروژه پیچیدهتر باشد، شرح فنی قرارداد نیز باید دقیقتر باشد.
امکانات و ویژگیهای سایت باید مشخص باشند
یکی از مهمترین بندهای قرارداد، بخش مربوط به امکانات سایت است.
بهتر است به جای استفاده از عبارتهای کلی مانند «سایت حرفهای» یا «سایت کامل»، قابلیتهای مورد نظر بهصورت مشخص نوشته شوند.
برای مثال مشخص شود:
چه تعداد صفحه طراحی میشود؟
چه بخشهایی در سایت وجود دارد؟
آیا پنل مدیریت اختصاصی است؟
سیستم ورود و ثبتنام وجود دارد؟
آیا سایت فروشگاهی است؟
درگاه پرداخت چگونه متصل میشود؟
آیا سیستم جستوجو و فیلتر وجود دارد؟
آیا سایت چندزبانه است؟
آیا اتصال به CRM یا سرویسهای دیگر انجام میشود؟
آیا نسخه موبایل و تبلت طراحی میشود؟
چه بخشهایی قابل مدیریت توسط کارفرما هستند؟
این جزئیات باعث میشوند محدوده پروژه از ابتدا مشخص باشد.
محدوده پروژه را جدی بگیرید
یکی از مشکلات رایج در پروژههای طراحی سایت، تغییر تدریجی نیازها در طول اجراست.
ممکن است پروژه با چند صفحه شروع شود، اما در ادامه کارفرما امکانات جدیدی درخواست کند. از طرف دیگر، مجری نیز ممکن است برخی درخواستها را خارج از محدوده اولیه پروژه بداند.
برای جلوگیری از چنین شرایطی، قرارداد باید مشخص کند چه خدماتی داخل پروژه و چه خدماتی خارج از پروژه هستند.
برای مثال اگر طراحی یک سایت شرکتی شامل پنج صفحه باشد، اضافه شدن یک بخش اختصاصی مانند سیستم رزرو آنلاین نباید بدون توافق جدید به پروژه اضافه شود.
همچنین بهتر است قرارداد مشخص کند که درخواستهای خارج از محدوده چگونه قیمتگذاری و اجرا خواهند شد.
هزینه طراحی سایت و نحوه پرداخت
مبلغ قرارداد یکی از واضحترین بخشهاست، اما فقط نوشتن مبلغ نهایی کافی نیست.
باید مشخص شود پرداخت چگونه انجام میشود.
برای مثال ممکن است توافق شود بخشی از مبلغ هنگام شروع پروژه، بخشی پس از تأیید طراحی و بخش نهایی هنگام تحویل پرداخت شود.
در قرارداد همچنین باید مشخص شود چه خدماتی در مبلغ اعلامشده قرار دارند و چه هزینههایی جداگانه محاسبه میشوند.
برای نمونه:
خرید دامنه
هاست یا سرور
سرویسهای پیامکی
درگاه پرداخت
افزونهها یا سرویسهای خارجی
تولید محتوا
سئو
پشتیبانی
توسعه امکانات جدید
اگر این موارد از ابتدا مشخص نباشند، ممکن است هزینه نهایی پروژه با چیزی که کارفرما در ابتدا تصور کرده متفاوت شود.
زمانبندی پروژه و تاریخ تحویل
«پروژه طی یک ماه تحویل داده میشود» جملهای است که ممکن است در نگاه اول کافی به نظر برسد، اما قرارداد حرفهای باید جزئیات بیشتری داشته باشد.
بهتر است مراحل مختلف پروژه مشخص شوند.
برای مثال:
مرحله اول: تحلیل و دریافت نیازمندیها
مرحله دوم: طراحی رابط کاربری
مرحله سوم: تأیید طرح
مرحله چهارم: توسعه و برنامهنویسی
مرحله پنجم: تست
مرحله ششم: رفع ایرادات
مرحله هفتم: تحویل نهایی
همچنین باید مشخص شود تأخیر در ارائه محتوا، تصاویر، اطلاعات یا تأیید طرح توسط کارفرما چه تأثیری بر زمانبندی پروژه خواهد داشت.
این موضوع اهمیت زیادی دارد؛ زیرا همیشه تأخیر پروژه لزوماً ناشی از عملکرد مجری نیست.
تعداد اصلاحات طراحی را مشخص کنید
یکی از بخشهایی که گاهی در قراردادها نادیده گرفته میشود، تعداد دفعات اصلاح طراحی است.
فرض کنید طراح یک صفحه اصلی را آماده کرده و کارفرما درخواست تغییرات متعددی دارد.
اگر قرارداد مشخص نکرده باشد چند مرحله اصلاح در هزینه پروژه لحاظ شده، ممکن است درباره هزینه تغییرات اختلاف ایجاد شود.
بهتر است مشخص شود:
چند مرحله اصلاح رایگان است؟
اصلاحات شامل چه مواردی میشوند؟
تغییر کامل طرح چه تفاوتی با اصلاح جزئی دارد؟
تغییرات خارج از محدوده چگونه محاسبه میشوند؟
این بند هم از کارفرما و هم از مجری محافظت میکند.
مالکیت دامنه و هاست را مشخص کنید
دامنه و هاست از بخشهای مهم هر سایت هستند و بهتر است وضعیت مالکیت آنها در قرارداد کاملاً روشن باشد.
بهخصوص دامنه باید تا حد امکان به نام مالک اصلی کسبوکار ثبت شود، نه صرفاً به نام شخص یا مجموعهای که سایت را طراحی میکند.
همچنین باید مشخص شود:
دامنه توسط چه کسی ثبت میشود؟
اطلاعات دسترسی در اختیار چه کسی قرار میگیرد؟
هاست به نام چه شخصی خریداری میشود؟
تمدید دامنه و هاست بر عهده چه کسی است؟
در صورت پایان همکاری، دسترسیها چگونه منتقل میشوند؟
این موارد در ابتدای پروژه ساده به نظر میرسند، اما در زمان پایان همکاری اهمیت بسیار زیادی پیدا میکنند.
مالکیت کد و طراحی سایت؛ یکی از مهمترین بندها
یکی از مهمترین موضوعات در قرارداد طراحی سایت، مالکیت فکری و حقوق استفاده از خروجی پروژه است.
صرف اینکه کارفرما هزینه طراحی سایت را پرداخت کرده، لزوماً به این معنی نیست که تمام اجزای فنی پروژه بدون هیچ محدودیتی قابل انتقال یا استفاده مجدد هستند. نوع قرارداد و توافق طرفین در این موضوع اهمیت دارد.
بنابراین باید مشخص شود:
مالکیت کد اختصاصی پروژه با چه کسی است؟
طراحی UI متعلق به چه کسی خواهد بود؟
آیا مجری اجازه استفاده مجدد از بخشهایی از کد را دارد؟
آیا کارفرما سورسکد کامل دریافت میکند؟
آیا استفاده از کتابخانهها و ابزارهای متنباز شامل محدودیت خاصی است؟
در صورت پایان همکاری، چه فایلها و دسترسیهایی تحویل داده میشوند؟
این قسمت بهتر است با توجه به نوع پروژه و قوانین مربوط به حقوق مالکیت فکری، دقیق تنظیم شود.
تحویل سورسکد را فراموش نکنید
اگر سایت بهصورت اختصاصی توسعه داده میشود، باید مشخص باشد در پایان پروژه چه چیزی تحویل داده خواهد شد.
ممکن است تحویل پروژه شامل فایلهای طراحی، کدهای پروژه، اطلاعات پایگاه داده، مستندات، اطلاعات ورود به سرور و سایر دسترسیها باشد.
از طرف دیگر، ممکن است برخی سرویسها یا اجزای فنی تحت مجوز شخص ثالث باشند.
بنابراین عبارت «تحویل کامل سایت» بهتر است با جزئیات بیشتری تعریف شود.
پشتیبانی بعد از تحویل سایت
یکی از اشتباهات رایج این است که کارفرما تصور کند با تحویل سایت، پشتیبانی نیز برای همیشه ادامه خواهد داشت.
پشتیبانی یک خدمت جداگانه است و باید در قرارداد مشخص شود.
برای مثال باید بدانید:
مدت پشتیبانی رایگان چقدر است؟
پشتیبانی شامل رفع باگ میشود؟
تغییر محتوا نیز جزو پشتیبانی است؟
اضافه کردن قابلیت جدید چطور؟
زمان پاسخگویی به درخواستها چقدر است؟
پشتیبانی در چه روزها و ساعتهایی انجام میشود؟
تفاوت میان رفع ایراد و توسعه قابلیت جدید نیز اهمیت زیادی دارد.
اگر یک قابلیت طبق قرارداد باید وجود داشته باشد اما بهدرستی کار نکند، رفع آن با اضافه کردن یک قابلیت جدید یکسان نیست.
امنیت و مسئولیت نگهداری سایت
در قراردادهای طراحی سایت بهتر است درباره مسئولیتهای امنیتی نیز صحبت شود.
برای مثال مشخص شود مسئولیت مواردی مانند بهروزرسانی نرمافزارها، تهیه نسخه پشتیبان، نگهداری سرور یا رسیدگی به آسیبپذیریهای احتمالی بر عهده چه کسی است.
این موضوع مخصوصاً برای سایتهای فروشگاهی و سامانههایی که اطلاعات کاربران را نگهداری میکنند اهمیت بیشتری دارد.
همچنین بهتر است مشخص شود در صورت بروز مشکل امنیتی، محدوده مسئولیت هر طرف چگونه تعریف شده است.
سئو؛ یک موضوع جدا از طراحی سایت
گاهی در قرارداد نوشته میشود «سایت سئو شده تحویل داده میشود».
اما این عبارت میتواند بسیار مبهم باشد.
سئو مجموعهای از فعالیتهای مختلف است و صرفاً با طراحی سایت به پایان نمیرسد.
اگر سئو بخشی از قرارداد است، بهتر است دقیقاً مشخص شود چه خدماتی ارائه میشود؛ برای مثال:
ساختار فنی مناسب موتورهای جستوجو
تنظیم عنوان و متادسکریپشن
بهینهسازی سرعت
ساختار URL
Sitemap
فایل Robots.txt
دادههای ساختاریافته
تولید محتوا
لینکسازی
گزارشگیری
در غیر این صورت ممکن است کارفرما از عبارت «سئو» انتظار کسب رتبه مشخصی داشته باشد، در حالی که مجری تنها بهینهسازی فنی اولیه سایت را در نظر گرفته است.
مسئولیت محتوا با چه کسی است؟
طراحی سایت بدون محتوا کامل نمیشود.
متن صفحات، تصاویر، محصولات، اطلاعات تماس، لوگو و سایر محتوای مورد نیاز باید از قبل تعیین تکلیف شوند.
قرارداد بهتر است مشخص کند:
محتوا را چه کسی تهیه میکند؟
تصاویر توسط چه کسی تأمین میشوند؟
ورود اطلاعات محصولات بر عهده چه کسی است؟
مسئولیت حقوق استفاده از تصاویر و محتوا با چه کسی است؟
در صورت تأخیر در ارائه محتوا، زمان تحویل چه تغییری خواهد کرد؟
این موارد میتوانند تأثیر مستقیمی بر زمان اجرای پروژه داشته باشند.
شرایط فسخ قرارداد
هیچکس با هدف شکست پروژه قرارداد نمیبندد، اما یک قرارداد حرفهای باید حتی برای شرایط غیرمنتظره نیز راهحل داشته باشد.
باید مشخص شود اگر یکی از طرفین تصمیم به پایان همکاری گرفت:
شرایط فسخ چیست؟
هزینه خدمات انجامشده چگونه محاسبه میشود؟
مبالغ پرداختشده چه وضعیتی خواهند داشت؟
فایلها و خروجیهای تولیدشده چگونه تحویل داده میشوند؟
تکلیف پروژه نیمهتمام چیست؟
وجود چنین بندی به معنی پیشبینی شکست پروژه نیست؛ بلکه باعث میشود در شرایط دشوار، تصمیمگیری بر اساس توافق قبلی انجام شود.
محرمانگی اطلاعات
در جریان طراحی و توسعه سایت ممکن است اطلاعات مختلفی در اختیار مجری قرار بگیرد؛ از اطلاعات تجاری گرفته تا اطلاعات کاربران، دسترسیهای فنی، اطلاعات سرور و دادههای داخلی شرکت.
در صورت حساس بودن اطلاعات، بهتر است موضوع محرمانگی در قرارداد مشخص شود.
همچنین میتوان تعیین کرد که اطلاعات محرمانه چگونه نگهداری میشوند و پس از پایان همکاری چه اتفاقی برای آنها خواهد افتاد.
روش حل اختلاف را مشخص کنید
حتی قراردادهای دقیق نیز ممکن است در شرایطی با اختلاف مواجه شوند.
به همین دلیل بهتر است قرارداد مشخص کند در صورت ایجاد اختلاف، موضوع چگونه پیگیری خواهد شد.
برای مثال ممکن است طرفین ابتدا تلاش کنند اختلاف را از طریق مذاکره حل کنند و در صورت عدم توافق، از روش حل اختلاف مورد توافق در قرارداد استفاده شود.
این بند میتواند از بلاتکلیفی در زمان بروز مشکل جلوگیری کند.
قبل از امضای قرارداد طراحی سایت چه چیزهایی را بررسی کنیم؟
قبل از امضای قرارداد، فقط به مبلغ نهایی توجه نکنید.
یک قرارداد مناسب باید بتواند به چند سؤال اساسی پاسخ دهد:
چه چیزی قرار است ساخته شود؟
چه امکاناتی دارد؟
چه زمانی تحویل داده میشود؟
هزینه دقیق پروژه چقدر است؟
هزینههای اضافی چگونه محاسبه میشوند؟
مالکیت سایت و کدها با چه کسی است؟
چه چیزی در زمان تحویل دریافت میکنید؟
پشتیبانی شامل چه خدماتی است؟
تغییرات جدید چگونه محاسبه میشوند؟
اگر همکاری ادامه پیدا نکرد، چه اتفاقی میافتد؟
اگر پاسخ این سؤالها در قرارداد روشن نباشد، بهتر است قبل از امضا درباره آنها توافق کنید.
یک قرارداد خوب فقط از کارفرما محافظت نمیکند
گاهی قرارداد بهعنوان ابزاری برای محافظت از کارفرما دیده میشود، در حالی که قرارداد دقیق برای مجری پروژه نیز اهمیت زیادی دارد.
وقتی محدوده پروژه، تعداد اصلاحات، زمانبندی، مبلغ و مسئولیتهای هر طرف مشخص باشد، مجری نیز میداند دقیقاً چه چیزی باید تحویل دهد و چه درخواستهایی خارج از قرارداد محسوب میشوند.
در واقع، قرارداد خوب قرار نیست یک طرف را در برابر طرف دیگر قرار دهد؛ بلکه باید انتظارات هر دو طرف را شفاف کند.
جمعبندی
قرارداد طراحی سایت را نباید صرفاً یک مرحله اداری قبل از شروع پروژه دانست. این قرارداد در واقع نقشهای است که محدوده همکاری میان کارفرما و مجری را مشخص میکند.
موضوع قرارداد، امکانات سایت، هزینه و نحوه پرداخت، زمانبندی، تعداد اصلاحات، مالکیت کد و طراحی، دامنه و هاست، پشتیبانی، امنیت، سئو، محتوا، محرمانگی و شرایط فسخ از جمله موضوعاتی هستند که بهتر است قبل از امضا بهصورت شفاف درباره آنها توافق شود.
هرچه جزئیات پروژه دقیقتر در قرارداد نوشته شوند، احتمال سوءتفاهم و اختلاف در ادامه مسیر کمتر خواهد شد.
در نهایت، اگر قرار است برای کسبوکار خود یک سایت طراحی کنید، قبل از اینکه درباره ظاهر سایت، تکنولوژی یا حتی قیمت صحبت کنید، مطمئن شوید دقیقاً میدانید چه چیزی قرار است تحویل بگیرید و این موضوع در قرارداد هم بهوضوح نوشته شده است.
نکته: این مطلب جنبه عمومی و آموزشی دارد و جایگزین بررسی قرارداد توسط وکیل یا مشاور حقوقی نیست؛ بهخصوص زمانی که پروژه ارزش مالی یا پیچیدگی حقوقی بالایی دارد.